Nagroda Nobla 2005: metateza...

[24 października 2005, 02:20]
Chemia: Nagroda Nobla 2005: metateza w syntezie organicznej.

Tegoroczną nagrodę Nobla w dziedzinie chemii za "rozwój zastosowania reakcji metatezy w syntezie organicznej" przyznano trzem badaczom: Yves Chauvinowi z Institut Français du Pétrole (Rueil-Malmaison, Francja), Robertowi H. Grubbs z California Institute of Technology (Pasadena, USA) oraz Richardowi R. Schrockowi z Massachusetts Institute of Technology (Cambridge, USA). Szwedzka Królewska Akademia Nauk ogłosiła przyznanie nagrody, podzielonej między naukowców na trzy równe części, 5 października br.

Szczegółowe wyjaśnienie mechanizmu metatezy (inaczej reakcji podwójnej wymiany) olefin oraz rodzaje związków metaloorganicznych pełniących rolę katalizatorów w reakcjach tego typu zostały podane w 1971 roku przez Yves Chauvina. Kolejnym krokiem było wytworzenie efektywnego katalizatora, czego udało się dokonał w 1990 r. Richard Schrock, a w dwa lata później Robert Grubbs odkrył lepszy, stabilny w powietrzu katalizator, który znalazł wiele praktycznych zastosowań.

Przykładowy schemat reakcji metatezy

Reakcja metatezy jest używana na codzień w przemyśle chemicznym, głównie w produkcji leków i skomplikowanych tworzyw sztucznych. Dzięku wkładowi laureatów w badania, opracowane metody syntez pozwalają na

• większą efektywność: mniejszą ilość etapów reakcji, mniej zużywanych substratów i zminimalizowanie ilości odpadów,
• łatwiejsze prowadzenie: w powietrzu atmosferycznym, przy niższych temperaturach i ciśnieniu,
• większą przyjazność dla środowiska: mniej szkodliwe rozpuszczalniki i odpady poprodukcyjne.

Stanowi on krok naprzód w "zielonej chemii": jest przykładem jak podstawowe badania naukowe mogą przekładać się na korzyści zarówno dla człowieka, społeczeństw jak i środowiska naturalnego.

(PG)